เป็นเบาหวาน ทำไมต้องตรวจไต ตา และเท้าด้วย?
ดูแลเบาหวานมากกว่าดูตัวเลขน้ำตาล
HbA1c ช่วยติดตามภาพรวมน้ำตาล แต่ไม่บอกโดยตรงว่าไต ตา หรือเส้นประสาทเท้าได้รับผลกระทบหรือยัง ปัญหาบางอย่างเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการในระยะแรก การตรวจตามแผนจึงมีไว้ค้นหาความเปลี่ยนแปลงก่อนรบกวนชีวิตประจำวัน ไม่ใช่รอให้ป่วยหนักแล้วค่อยตรวจ
การดูแลน้ำตาล ความดัน และไขมัน รวมถึงไม่สูบบุหรี่ ช่วยลดความเสี่ยงหลายด้านพร้อมกัน จึงไม่ควรคิดว่าตรวจ HbA1c ผ่านแล้วเท่ากับตรวจสุขภาพเบาหวานครบทุกส่วน NIDDK: Preventing Diabetes Problems
ตรวจไต ไม่ใช่เจาะเลือดอย่างเดียว
ไตทำหน้าที่กรองของเสียและรักษาสมดุลต่าง ๆ ในร่างกาย การประเมินไตในผู้เป็นเบาหวานมักใช้ทั้งเลือดเพื่อประมาณความสามารถในการกรอง เรียกว่า eGFR และปัสสาวะเพื่อดูการรั่วของอัลบูมิน ซึ่งเป็นโปรตีนชนิดหนึ่ง
สองการตรวจให้ข้อมูลต่างกัน ผลเลือดดูดีจึงไม่ใช่เหตุให้ข้ามปัสสาวะเสมอไป และผลปัสสาวะผิดปกติครั้งเดียวอาจต้องตรวจซ้ำตามดุลยพินิจแพทย์ ไม่ควรสรุปเองว่าไตเสื่อมจากกระดาษผลเดียว ระยะแรกอาจไม่มีอาการบวม ไม่มีปัสสาวะผิดปกติที่สังเกตได้ NIDDK: Diabetic Kidney Disease
คำถามง่าย ๆ ตอนติดตามคือ “ปีนี้ตรวจทั้งค่าไตในเลือดและโปรตีนในปัสสาวะแล้วหรือยัง?” นำผลเก่าไปด้วยเพื่อให้ดูแนวโน้ม ไม่ใช่ดูแค่ค่าล่าสุด
มองเห็นชัด ยังต้องตรวจตาไหม?
ยังอาจต้องตรวจ เพราะการประเมินจอประสาทตาไม่เหมือนการวัดสายตาเพื่อตัดแว่น และความผิดปกติระยะแรกอาจยังไม่ทำให้รู้สึกตามัว แพทย์จะกำหนดวิธีและช่วงเวลาตามชนิดเบาหวาน ระยะเวลาที่เป็น ผลตรวจเดิม และความเสี่ยง ไม่จำเป็นต้องใช้ตารางเดียวกันทุกคน
ก่อนตรวจควรถามว่าจะมีการขยายม่านตาหรือไม่ และหลังตรวจต้องเตรียมการเดินทางอย่างไร หากเคยมีผลตรวจจากสถานพยาบาลอื่น ให้นำมารวมไว้เพื่อไม่ต้องเริ่มนับประวัติใหม่ทุกครั้ง CDC: Diabetes Care Schedule
ตรวจเท้า ทั้งผิวหนัง ความรู้สึก และการไหลเวียนเลือด
เบาหวานอาจกระทบเส้นประสาทและหลอดเลือด ทำให้แผลบางชนิดไม่เจ็บชัดหรือหายยาก การตรวจเท้าจึงไม่ใช่แค่ถามว่าเจ็บไหม แต่รวมถึงดูผิวหนัง รูปร่างเท้า ความรู้สึก และชีพจรตามความเหมาะสม
ที่บ้านควรดูฝ่าเท้า ซอกนิ้ว และบริเวณรองเท้ากด ใช้กระจกหรือขอคนช่วยหากมองไม่ถนัด หากพบแผล บวม แดง น้ำเหลือง หรือบริเวณร้อนผิดปกติ ควรติดต่อทีมรักษาโดยเร็ว ไม่แกะหนังหนาหรือตัดตาปลาด้วยตัวเอง โดยเฉพาะผู้มีอาการชา รองเท้าควรพอดีและตรวจด้านในก่อนสวม NIDDK: Diabetes & Foot Problems
จัดรายการติดตามให้เห็นภาพเดียวกัน
ลองทำรายการสั้น ๆ ในโทรศัพท์ แยกเป็น HbA1c, ความดัน, ไขมัน, เลือดและปัสสาวะประเมินไต, ตรวจตา และตรวจเท้า ใส่วันที่ล่าสุดกับวันนัดถัดไป หากไม่แน่ใจให้เว้นไว้ถาม ไม่ต้องเดาผลเอง การตรวจหลายอย่างอาจเกิดคนละสถานพยาบาลได้ สิ่งสำคัญคือทีมรักษาเห็นข้อมูลครบ
ผู้มีประวัติแผลเท้า ผลตรวจผิดปกติ หรือโรคร่วมบางอย่างอาจต้องติดตามบ่อยกว่าผู้ที่ผลคงที่ แผนตรวจจึงควรปรับรายบุคคล CDC: ตารางการดูแลเบาหวาน
เมื่อไรไม่ควรรอถึงนัดปกติ?
หากการมองเห็นลดลงฉับพลัน ต้องรับการประเมินเร่งด่วน ไม่รอนัดปกติ เช่นเดียวกับเท้าเป็นแผลร่วมกับบวมแดงหรือมีไข้ ควรติดต่อเพื่อรับการประเมินโดยเร็ว หากมีอาการใหม่ที่รุนแรงให้ขอความช่วยเหลือทันที อย่าตีความว่าค่า HbA1c ที่ดีป้องกันปัญหาเฉียบพลันทุกชนิดได้
บทความนี้อธิบายเหตุผลของการติดตาม ไม่ได้หมายความว่าคลินิกมีเครื่องมือหรือทำการตรวจทั้งหมดในสถานที่เดียว การเลือกตรวจและส่งต่อขึ้นกับการประเมินและบริการที่ยืนยันแล้ว
